مقاله علمی با منبع : عوامل مرتبط با اعتماد شهروندان تهرانی نسبت به اخبار و برنامه های …

فوکویاما سرمایه اجتماعی را مجموعه معینی از هنجارها یا ارزش‌های غیر رسمی تعریف میکند که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان مجاز است در آن سهیم هستند (فوکویاما، ۱۱:۱۳۷۹).
فوکویاما متعقد است سرمایه اجتماعی در همه جوامع وجود دارد؛ ولی به طرق مختلف توزیع گردیده است. او در مورد اینکه میزان سرمایه اجتماعی چقدر است و از کجا میآید، معتقد است که چند روش عمده برای این امر وجود دارد:

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.

  1. هنجارهایی که به لحاظ نهادی ساخته شده است، فی المثل از طریق نهادی مانند دولت ساخته شده باشد. نهادهای رسمی مانند قوانین و نظام‌های قانونی در طول زمان هنجارهای رسمی ایجاد میکنند. ساخت‌های نهادی ممکن است عقلانی یا غیر عقلانی باشند (فوکویاما، ۹۸:۱۳۷۹).
  2. ساختمندی خودجوش که از کنش‌های متقابل اعضای یک اجتماع به وجود آید و ناشی از انتخاب تعمدی نیست. این ساخت مندی به دو طبقه فرعی عقلانی و غیر عقلانی تقسیم میشود.
  3. هنجارهای ساخته شده بصورت برونزاد، منظور این است که هنجارها از جایی غیر از همان اجتماعی که در آن به کار رفتهاند سرچشمه میگیرند. از جمله این عوامل برونزاد از نظر فوکویاما دین است. او میگوید وبر اهمیت دین را نه تنها به خاطر به وجود آوردن شبکههای اعتمادی میداند که برای روابط تجاری و مبادله اقتصادی ضروری است (وقتی تاجران الماس در شهر نیویورک کیسه سنگهای گرانبهای خود را بدون دریافت رسید و بدون هر گونه سند قانونی رسمی، به یکدیگر
    میسپارند)؛ بلکه به دلیل تعلق همگی آنها به یکی از فرقه های بنیادگرای یهودی لهستان هم میباشد. اینجا هنجارها عمدتاً از این منشأ میگیرد. وبر تحقق دنیای نوین سرمایه داری را نتیجه رواج ارزش‌های اخلاقی القا شده توسط پیوریتنها میدانند. از نظر وبر روی آوردن به مذهب پروتستان سبب بهبود وضعیت درآمدی، تحصیلی، بهداشت و شبکههای اجتماعی این گروه‌ها شده است (فوکویاما، ۹:۱۳۸۲).

البته فوکویاما این مورد را نقد کرده و میگوید بسیاری از هنجارها در جوامع صنعتی، از مذهب سرچشمه نمیگیرد و نمیتوان گفت در آمریکا -که پاتنام معتقد است سرمایه اجتماعی رو به زوال است- فرایض مذهبی رو به زوال رفته باشد؛ بلکه برعکس هنوز باورهای دینی و ادای فرایض مذهبی در آمریکا قویتر و گسترده تر از دیگر کشورهای صنعتی است (همان:۱۰۴).
همچنین ایدئولوژی و فرهنگ و تجربه تاریخی مشترک به نظر فوکویاما از عوامل هنجارساز بیرونی هستند.

  1. هنجارهایی که از طبیعت ریشه گرفتهاند، مثل روابط خویشاوندی که به عنوان قویترین شکل ارتباط اجتماعی هنوز در جوامع معاصر باقی مانده است. یا قومیت و نژاد که مبنایی برای همبستگی گروهی محسوب میشوند.

جدول ۱-۲: منابع سرمایه اجتماعی از نظر فوکویاما (فوکویاما، ۹۸:۱۳۷۷)

۱- ساخته شده بصورت نهادی: ۱- عقلانی ۲- غیر عقلانی
۲- ساخته شده بصورت خودجوش ۱- عقلانی – نظریه بازی ۲- غیر عقلانی – الگوی قانون عمومی
– نظام‌های انطباقی و پیچیده
۳- ساخته شده بصورت برونزاد ۱-دین ۲- ایدئولوژی ۳- فرهنگ و تجربه تاریخی مشترک
۴- طبیعی ۱-خویشاوندی ۲- قومیت و نژاد

فوکویاما در چگونگی افزایش ذخیره سرمایه اجتماعی از سوی دولت‌ها مینویسد: دولت‌ها همزمان میتوانند هم اقدامات مثبتی برای ایجاد سرمایه اجتماعی صورت دهند و هم از کاهش آن جلوگیری کنند. برای این منظور چهار حالت را در نظر میگیرند: نخست اینکه سرمایه اجتماعی معمولاً محصول جانبی مذهب، سنت، تجربه مشترک تاریخی و دیگر عوامل خارج از کنترل دولت است که نمیتواند خیلی در آنها تأثیر بگذارد. البته سیاستگذاران باید بدانند که سرمایه اجتماعی به ویژه هنگامی که با گروه‌هایی با شعاع اعتماد کم مواجه ایم، ممکن است تأثیرات منفی به جای بگذارد و برای جامعه بزرگتر زیانآور باشد. دوم اینکه تنها حوزهای که دولت میتواند به طور مستقیم و به میزان زیاد بر سرمایه اجتماعی تأثیر بگذارند آموزش و پرورش است. نهادهای آموزشی صرفاً سرمایه انسانی ایجاد نمیکنند، بلکه سرمایه اجتماعی را نیز در قالب هنجارها و قوانین اجتماعی منتقل میکنند. سوم اینکه دولت‌ها به صورت غیر مستقیم و از راه تأثیر گذاری بر تهیه مایحتاج عمومی میتوانند بر ایجاد سرمایه اجتماعی تأثیر بگذارند، به ویژه در زمینه حقوق، مالکیت و امنیت عمومی. ایجاد محیطی امن و باثبات برای تعامل عمومی و حقوق مالکیت سبب میشود اعتماد نیز به منزله ماحصل تعامل میان افراد رشد کند. چهارم آنکه وقتی دولت‌ها شروع به در دست گرفتن فعالیت‌هایی میکنند که بهتر است در اختیار بخش خصوصی یا جامعه مدنی باشد، بر سرمایه اجتماعی تأثیر منفی میگذارند. قابلیت همکاری مبتنی بر عادت و تمرین است، اگر دولت مشغول ساماندهی همه امور شود، مردم به آن وابسته میشوند و قابلیت همکاری با یکدیگر را از دست میدهند. تمرکز گرایی دولت سبب میشود که اعتماد افقی میان افراد جامعه ضعیف شود (فوکویاما، ۹:۱۳۸۲).
فوکویاما علاوه بر نقش دولت، دو منبع دیگر هم برای سرمایه اجتماعی نام میبرد که نخستین آن مذهب است. اگرچه ایشان همه تغییرات مذهبی را برای سرمایه اجتماعی مثبت نمیداند و معتقد است