تراکم های مختلف کاشت بر میزان عملکرد دانه و علوفه جو تاثیر معنی دار …

فصل اول

مقدمه

فصل اول

مقدمه

۱-۱ ضرورت و اهمیت موضوع

نقش گیاهان علوفهای در تعلیف دام و در نتیجه تامین نیاز انسان به فراوردههای دامی از اهمیت غیرقابل انکاری برخوردار است. با این وجود متاسفانه در کشور ما به تولید و مدیریت گیاهان علوفهای در مقایسه با سایر محصولات زراعی کمتر توجه شده است. به این ترتیب از یک سو عدم توجه لازم به افزایش کمی و کیفی علوفه موجب کمبود گوشت و مواد لبنی و کاهش کیفیت آنها و از سوی دیگر چرای بیش از حد دامها و فشار به مراتع منجر به نابودی بخش عظیمی از پوشش گیاهی موجود و در نتیجه فرسایش خاک شده است (راعی و همکاران، ۱۳۸۲).
مراتع ایران در حدود ۹۰ میلیون هکتار برآورد شده که تقریبا ۱۰ میلیون تن علوفه در سال تولید میکنند. این مقدار علوفه تنها تامین کننده نیاز غذایی ۱۶ میلیون واحد دامی بوده است و این در شرایطی است که ۵۶ میلیون واحد دامی به علوفه این مراتع متکی هستند (لک و همکاران، ۱۳۸۸)، بنابراین مراتع کشور با تحمل بیش از ۵/۳ برابر ظرفیت خود بویژه مراتع میانبند و قشلاقی سیر قهقرایی در پیش گرفته و در نتیجه رو به زوال رفتهاست (ذاکرنژاد، ۱۳۸۸). با وجود تنوع زیاد گیاهان علوفهای و همچنین سهم قابل توجه یونجه، تامین بخشی از نیاز غذایی دامها از راه چرای زراعتهای پاییزه غلات از اهمیت زیادی برخوردار است (علیزاده و همکاران، ۱۳۶۶). تامین علوفه از این راه با توجه به زمان استفاده از آن در کمبود پروتئین مورد نیاز و همچنین حفظ مراتع کشور دارای نقش قابل ملاحظهای است. با توجه به اینکه هر ساله حدود ۱۰ میلیون واحد دامی ثابت و متحرک در طول زمستان در استان خوزستان حضور داشته و به چرا میپردازند. کمبود علوفه در این فصل شدید بوده و کاشت غلات از جمله جو به صورت دومنظوره (برداشت علوفه و دانه) میتواند یکی از راههای اساسی تامین علوفه مورد نیاز دامها باشد (لک و همکاران، ۱۳۸۳).
چرای طبیعی گوسفندان، درون مزرعه و یا برداشت علوفه سبز غلات با دست و یا ماشین در بسیاری از مناطق دنیا از جمله در بسیاری از ایالتهای آمریکا، کشورهای غرب آسیا، استرالیا، نیوزلند، انگلستان و در اکثر استانهای ایران متداول است. علوفه سبز غلات که به قصیل معروف است، از نظر داشتن مواد خشبی کم، قابلیت هضم مناسب، پروتئین خام زیاد و بالاخره خوش خوراکی حائز اهمیت است (لباسچی، ۱۳۷۱). همچنین، غلات یک ساله به دلیل داشتن خصوصیاتی از قبیل: سهولت کاشت، ارزانی بذر، داشتن گونههای مختلف با قابلیت تطابق در شرایط مختلف محیطی، امکان کشت آنها در پاییز و چرا یا برداشت علوفه سبز در طول پاییز، اواخر زمستان و اوایل بهار (که کمبود علوفه مشهود است) گاهی بیشتر از سایر گیاهان علوفهای به منظور تغذیه دام کشت میگردند (اندرسون[۱]، ۱۹۸۵). علاوه بر این، با توجه به ارزش غذایی دانه غلات، مدیریت در زمان مناسب برای برداشت علوفه سبز غلات، به ویژه جو، یکی از عوامل تعیین کننده مقدار عملکرد دانه در کشت دومنظوره است. بررسی اثر چرا و برداشت علوفه بر عملکرد دانه و دیگر اجزای عملکرد غلات بیانگر این است که میزان عملکرد دانه پس از برداشت علوفه و یا چرانیدن، در حد گستردهای متغیر بوده است. بیشتر پژوهشها نشان میدهد که چنین نتایج گوناگونی ناشی از شرایط آب و هوایی مختلف، رقم، عملیات زراعی و مدیریت برداشت علوفه میباشد (فتحی و همکاران، ۱۳۸۰).
استفاده از علوفهی سبز غلات به منظور تغذیهی دامها از قدیم در ایران مرسوم بودهاست. برداشت علوفه سبز غلات پیش از مرحله ساقه رفتن، به گونهای که عملکرد دانه کاهشی پیدا نکند و یا کاهش حاصله بواسطه ارزش علوفه تولیدی جبران گردد، تحت عنوان کشت دومنظوره شناخته شده است. با توجه به اینکه این روش باعث حفظ مراتع در زمان بسیار حساس یعنی ابتدای فصل رشد میشود و جایگزین علوفه مناسبی برای دامهایی است که در جنگلها چرا میکنند، به حفظ جنگلها و مراتع کمک شایانی نموده و کاملا در راستای اهداف توسعه پایدار منابع طبیعی و کشاورزی است (هاشمی دزفولی و همکاران، ۱۳۷۲).
کریستیانسن[۲] و همکاران (۱۹۹۸) گزارش نمودند در صورتی که چرای دام به صورت ملایم، لگدکوبی دام کمتر، عمل خوابیدگی در گیاهان بدون برش یا چرا رخ نداده و شرایط آب و هوایی در هنگام چرا در حد متعادل باشد، چرای گندم زمستانه میتواند مفید باشد.
کشت دو منظوره غلاتی مانند جو، یولاف، چاودار و گندم جهت رفع مشکل کمبود علوفه و کاهش تخریب مراتع بر اثر فشار شدید دام از ارزش بالایی برخوردار است. یکی از اهداف کشت دو منظوره علاوه بر تامین علوفه سبز با کیفیت عالی مورد نیاز دامها، دستیابی به عملکرد مناسب دانه پس از برداشت علوفه یا چرای محصول توسط دام است. درکشت دو منظوره عوامل متعددی بر افزایش و کاهش عملکرد دانه موثر میباشند که از این عوامل میتوان به ارقام، زمان کاشت، خصوصیات گیاهی، تیپ رشد، شدت و زمان برداشت علوفه، حاصلخیزی و رطوبت خاک اشاره کرد (همتزاده و همکاران، ۱۳۸۲). بنابراین رعایت اصول فنی زراعی نظیر تراکم کاشت، تاریخ کاشت، تاریخ برداشت علوفه، طول دوره برداشت، ارتفاع و دفعات برداشت و نیز رقم مناسب برای کاشت از عوامل مهمی است که در کارایی کشت دومنظوره تاثیر بسزایی دارد (دای[۳] و همکاران، ۱۹۶۸).
تراکم بهینه عبارت است از تعداد بوته در واحد سطح که بیش از آن در بین گیاهان مجاور تداخل ایجاد میشود. تراکم از طریق اثر بر اجزا عملکرد، تولید دانه را تحت تاثیر قرار میدهد (قبادی و همکاران، ۱۳۷۷). از جمله مهمترین عوامل بهزراعی، به کارگیری تراکم مطلوب با توزیع یکنواخت بوتهها است، به طوری که اگر اثر تمام شرایط لازم از جمله رقم مناسب، کود و غیره فراهم شود ولی تراکم و توزیع یکنواخت بوتهها در هر رقم مناسب نباشد، حداکثر محصول در واحد سطح بهدست نخواهد آمد (شاکری و همکاران، ۱۳۸۷). میزان بذر جهت کاشت جو به رقم، حاصلخیزی خاک، رطوبت قابل دسترس در خاک، روش کشت، شرایط بستر بذر و غیره بستگی دارد (خواجه پور، ۱۹۹۸). تراکمهای مختلف گیاهی در واحد سطح از طریق رقابت و سایهاندازی موجب تضعیف و کاهش رشد گیاهان رقیب (علف های هرز) میگردند (استرسکف،١٣٧۵ ؛ نورمحمدی و همکاران، ۱۳۷۶). در انتخاب تراکم بوته برای یک گیاه زراعی باید از کاربرد ناموثر سطوح پایین تراکم و ایجاد رقابت بیش از حد در سطوح بالای تراکم خودداری شود .(راسموسون[۴]، ۱۹۸۵) دستیابی به تراکم مطلوب بوته، ضمن حفظ عملکرد در سطح بالا، به عنوان یک روش کنترل زراعی علفهای هرز، در کاهش مصرف علفکش میتواند مورد توجه باشد. حداکثر عملکرد در واحد سطح هنگامی حاصل میشود که رقابت درونبوتهای و بینبوتهای به حداقل رسیده و گیاه بتواند از عوامل رشد، حداکثر استفاده را بنماید (خواجهپور، ۱۳۸۳).
با توجه به نیاز روز افزون کشور به تامین غذا و تولید فرآوردههای دامی باید مطالعات بیشتری بر روی گیاهان علوفهای با عملکرد بالا، کیفیت مطلوب و نیاز آبی کم انجام شود و استفاده از آنها در تغذیه دام مورد بررسی و ارزیابی بیشتر قرار گیرد. تهیه علوفه در استان خوزستان نیز به دلیل کمبود آن و تعداد دام موجود و دیگر مزیتهای نسبی استان در بخش دامپروری از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. از این رو، این مطالعه با هدف بررسی اثر تراکم کاشت و زمان برداشت علوفه بر عملکرد علوفه و دانه در کشت دومنظوره جو انجام شده است.

این را هم حتما بخوانید :   پایان نامه ارشد: تدوین راهبردهای مدیریت تولیدات دامی در منطقه سیستان با استفاده از مدل SWOT

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

۲-۱ فرضیهها:

۱) تراکمهای مختلف کاشت بر میزان عملکرد دانه و علوفه جو تاثیر معنیدار دارد.
۲) برداشت علوفه در مراحل متفاوت رشد بر میزان عملکرد دانه و علوفه اثر معنیدار دارد.
۳) برداشت علوفه در مراحل متفاوت بر کیفیت علوفه تاثیر معنیدار دارد.

۳-۱ اهداف پژوهشی عبارتند از:

۱) بررسی اثر برداشت علوفه در دو مرحله از رشد رویشی بر عملکرد دانه و علوفه رقم جو
۲) بررسی کیفیت دانه تحت تاثیر برداشت علوفه در مراحل مختلف رشد و تراکمهای متفاوت
۳) مقایسه اثر برداشت علوفه و عدم برداشت علوفه بر عملکرد دانه و علوفه رقم جو نصرت

فصل دوم

مروری بر پژوهش‌های انجام شده

مروری بر پژوهش‌ها

۱-۲ سطح زیر کشت و میزان تولید جو :

سطح زیرکشت جو در سال زراعی ۹۰-۱۳۸۹ در جهان ۵/۴۸ میلیون هکتار بوده است. میزان تولید جو ۱۳۳میلیون تن و میزان متوسط عملکرد ۷/۲ تن در هکتار است. سطح زیر کشت جو در سال زراعی ۹۰-۱۳۸۹ در کشور ایران ۶/۱ میلیون هکتار، که از این مقدار ۶۵۳ هزار هکتار آن آبی و ۹۳۵ هزار هکتار آن دیم بوده است.
 

شکل ۱-۲ توزیع سطح زیر کشت جو در استانهای مختلف نسبت به کل کشور در سال زراعی ۹۰- ۱۳۸۹

میزان تولید آن در ایران حدود ۹/۲ میلیون تن، که ۹/۱ میلیون تن از مزارع آبی و یک میلیون تن از مزارع دیم برداشت شده است. متوسط عملکرد جو در ایران در مزارع آبی ۹/۲ تن در هکتار و در مزارع دیم یک تن در هکتار بوده است. سطح زیر کشت جو در سال زراعی ۹۰-۱۳۸۹ در استان خوزستان ۹۸ هزار و پانصد هکتار، که از این مقدار ۳/۳۵ هزار هکتار آن آبی و ۲/۶۳ هزار هکتار آن دیم بوده است. میزان تولید جو ۸۴ هزار تن، که ۶۲ هزار تن آن آبی و ۲۲ هزار تن آن دیم بوده است و متوسط عملکرد جو در خوزستان در مزارع آبی ۸/۱ تن در هکتار و از مزارع دیم ۳۵۲ کیلوگرم در هکتار برداشت شدهاست (بی نام، ۱۳۹۲).
 

این را هم حتما بخوانید :   بررسی رابطه بین هوش معنوی مدیران و استرس شغلی کارکنان کارخانه خودرو سازی کرمان موتور- ...

شکل۲-۲ توزیع میزان تولید جو در استانهای مختلف نسبت به کل کشور در سال زراعی۹۰-۱۳۸۹

۲-۲ اهمیت جو :

جو یکی از گیاهان مهم تیره گندمیان (Gramineae)، جنس Hordeom و گونه sativum یا vulgare است . درحال حاضر دانشمندان علم گیاهشناسی بر این عقیدهاند که تمامی ارقام زراعی جو تنها متعلق به گونه H sativa یا H. vulgarهستند. با این وجود جو یکی از قدیمیترین گیاهان زراعی است که توسط انسان، اهلی شده و در نقاطی از خاور نزدیک که کاوشهای باستانشناسی صورت گرفته، همیشه با گندم امر و آینکورن دیده شده است (نورمحمدی و همکاران، ۱۳۷۶). منشا و موطن جو به طور قطع مشخص نیست و در این رابطه تئوریهای متفاوتی مطرح شده است (سیادت و همکاران، ۱۳۹۲) اما واویلوف و شیمن نخستین مبدا جو را سه مرکز میدانند : مبدا اولیه را کوهستانهای حبشه ، مبدا دوم را مناطق کوهستانی شرق تبت و مبدا سوم را نواحی کوهستانی مشرف به آناتولی و ایران میدانند (کریمی، ۱۳۷۵).

۳-۲ موارد مصرف جو:

زراعت جو در بسیاری از کشورهای تولید کننده آن سابقه بسیار طولانی دارد و از زمانهای خیلی دور دانه آن علاوه بر تغذیه انسان و دام، در صنعت هم مورد استفاده قرار میگرفت (خدابنده، ۱۳۷۷). در بعضی از نواحی دنیا، دانههای جو غذای اصلی تعداد زیادی از مردم است (نورمحمدی و همکاران، ۱۳۷۶) در حدود ۷ درصد از محصول جو برای تولید بذر و بخش کمتری از آن (کمتر از ۳ درصد) نیز مستقیما توسط انسان مصرف میشود و با توجه به میزان کم گلوتن در جو، آرد تهیه شده از این گیاه برای تولید نان مناسب نیست (سیادت و همکاران، ۱۳۹۲).
مصارف صنعتی دانه جو شامل استفاده از دانه جو در صنعت تولید مالت، صنعت دارو سازی، استفاده از جو در تولید نشاسته در کارخانجات همچنین استفاده از جو در تولید نوشابههای الکلی و غیرالکلی، استفاده از کاه جو در کاغذسازی است (خدابنده، ۱۳۷۷). بخش عمدهای از محصول دانهی جو (حدود ۳۰ درصد) نیز در صنایع تخمیری صرف تولید مالت میشود. در این رابطه بیشتر از جوهای دو ردیفه استفاده میشود. دانه جو در هنگام تولید مالت باید یک اندازه بوده، از محتوای نیتروژن پایین و کربوهیدرات بالایی برخوردار باشند (سیادت و همکاران، ۱۳۹۲). نسبت بین پروتئین و نشاستهی آندوسپرم دانه را باید معیار اختلاف دانه جو با سایر غلات از لحاظ اقتصادی آن دانست زیرا آندوسپرم دانه جو مورد استفاده در صنعت تولید آبجو دارای آرد و پروتئین کمتری میباشد. اما دانههای جو که دارای مقطع شیشهای و پروتئین بیشتر هستند برای مصرف علوفه و بذرکاری مناسبتر است. جو علوفهای دارای کمترین ارزش برای تولید آبجو، و برعکس جو مورد استفاده در صنعت آبجو سازی دارای کمترین ارزش برای مصرف علوفه است (کریمی، ۱۳۷۵).

۴-۲ استفاده از علوفه غلات در تغذیه دام :