پایان نامه با واژه های کلیدی زیست محیطی، نفت و گاز، زمین ساخت

دانلود پایان نامه

گسلی در اواخر پرکامبرین و در اثر کوهزایی کاتانگایی شکل گرفته و از آن به بعد در شکلگیری حوضه زاگرس و در تغییرات ساختاری و رخسارهای طرفین خود موثر و کنترل کننده بوده است. گسل زاگرس اثر چشمگیری در لرزهخیزی ایران دارد و در حال حاضر به ویژه بخش شمال غربی آن و یا گسل‌های منطبق بر این زون شکستگی، فعالیت جوان دارند.
2-16-2-گسل کازرون
گسل شمالی-جنوبی کازرون در 15 کیلومتری غرب این شهرستان قرار دارد. طول آن 450 کیلومتر برآورد شده و گسلی است پی‌سنگی و قدیمی که ضمن کنترل مرز غربی حوضه نمکی هرمز، بر رسوبات زاگرس نیز اثرگذار بوده، به طوریکه ساختارهای زاگرس را با جهت راستگرد خمیده وجابجا کرده است. در استان فارس، این خمش بسیار چشمگیر است. برای نمونه روندهای زمین ساختی در شمال خلیج فارس نشان می‌دهد که خط مرزی سکوی عربستان و واحد زاگرس به وسیله این گسل در جهت راستگرد جابجا شده‌است. به ظاهر این گسل مرز گسترش حوضه تبخیری پرکامبرین پسین-کامبرین ایران را تشکیل می‌دهد و در طول آن دو گنبدنمکی رخنمون دارد (اسفندیاری و برزگر، 1358).
2-16-3-گسل دنا (دینار)
گسل دنا با راستای شمال غربی و شیب به سمت شمال شرقی، یکی از گسل‌های اصلی در پیسنگ پرکامبرین زاگرس است که بیش از صد کیلومتر طول دارد و دو طرف خود را به دو بخش با ویژگیهای ساختمانی، لرزهای و ریخت شناسی متفاوت تقسیم کرده است. از ویژگیهای مهم زمین‌شناسی گسل دنا، بیرون زدگی تعدادی گنبدنمکی در امتداد آن است.
2-16-4-گسل میناب
در ناحیه میناب دو واحد زمین ساختی-رسوبی زاگرس و مکران در مجاورت یکدیگر قرار می‌گیرند. مرز جدایی این دو واحد منطبق بر گسلی است که به نام رسوبات فلیشی الیگوسن-میوسن پاکستان، گسل «زندان» نامیده شده‌است، ولی امروزه از آن به عنوان گسل میناب یاد میکنند. گسل میناب یک گسل امتداد لغز راستگرد است که مرز بین صفحه قارهای زاگرس و پوسته اقیانوسی عمان را تشکیل می‌دهد که اثر آن را در طول 300 کیلومتر می‌توان دنبال کرد. در شکل (2-9) نمایی از گسل میناب و گنبدهای نمکی اطراف آن به تصویر کشیده شده‌است.
شکل 2-9- موقعیت گسل میناب در جنوب ایران.
2-17-دگرگونی در گنبدهای نمکی
2-17-1-دگرگونی اینفراکامبرین پسین
با مطالعات رسوبات تبخیری-آتشفشانی اینفراکامبرین جزیره لارک و هرمز، آثاری از کانی‌های دگرگونی (کلریت، ترمولیت و اکتینولیت) دیده شده‌است که احتمالا بر اثر حرکت دیاپیرهای نمک و در شرایط حرارت و فشار کمتر از 350 درجه سانتیگراد در سنگ‌های مجاور بوجود آمده است. این دگرگونیها جنبه محلی داشته و از نظر سنی ممکن است به مراحل نهایی جایگزینی گنبدهای نمکی در ارتباط باشد (درویش زاده، 1370). سبزه‌ای (1363) در گزارش مطالعات مقدماتی، رخداد آزبست از نوع منگنزیوربکیت (نوعی آمفیبول قلیایی آبی رنگ) را معرفی مینماید. این آمفیبول در اثر پدیده‌های متاسوماتیکی از واکنش سیال گرم NaCl دار بر روی ماسه‌سنگ‌ها و مارن‌های دولومیتی سری هرمز تشکیل شده‌است. به طور کلی عامل دگرگونی در گنبدهای نمکی می‌تواند حرارت حاصل از تبلور توده‌های نفوذی و یا حرارت ناشی از اصطکاک ساقه دیاپیر با سنگ‌های همبر خود باشد.
جعفری‌صدر (1370) پدیده دگرگونی در سنگ‌های آذرین و رسوبی گنبدنمکی گچین را بدین صورت تشریح نموده است:
دگرگونی در ماسه‌سنگ‌ها و آهک‌ها در حد رخساره شیست سبز و معمولا از نوع دگرگونیهای دما پایین تا بسیار پایین است و به نظر میرسد که این دگرگونی بر اثر اصطکاک به هنگام صعود نمک بوجود آمده باشد.
علت اینکه اکثر سنگ‌های آذرین و رسوبی گنبد به شدت فرسوده و هوازده شدهاند، شاید تاثیر ترکیب فاز سیال گرمی‌ باشد که بر اثر عبور از میان سنگ‌ها، آنها را فرسوده کرده است. در محیط تبخیری سازند هرمز، ترکیب فاز سیال دارای ترکیبات کلروری و کمپلکس‌های سولفاته و کربناته است که در دگرسانی سنگ‌ها موثر می‌باشد.
دو پاراژنز فلدسپات، کوارتز، آمفیبول و فلدسپات، کلریت، اکتینولیت، اپیدوت، نشانه تاثیر حرارتی توده‌های نفوذی در زمان نفوذ به داخل سازند هرمز است. این دو پاراژنز معمولا از نوع دگرگونیهای با درجه حرارت متوسط تا پایین هستند. معمولا هاله حرارتی توده‌های نفوذی گنبدنمکی گچین، به دلیل کوچک بودن وست تودهها کم می‌باشد. جعفری‌صدر همچنین در پایان نتیجهگیری خود بیان می‌کند که ماگمای مادر در این گنبد ترکیب بازالتی داشته و بر اثر هضم سنگ‌های پوستهای، ترکیب اسیدی پیدا کرده است که گواه این امر ، توده‌های گرانیتی و ریولیتهای موجود در بخش‌های مختلف می‌باشد. با توجه به آبدار بودن این تودهها، می‌توان دگرگونیها و دگرسانیهای آلبیتی و اپیدوتی را به آنها نسبت داد.
سبزه‌ای و نبوی (1366) سنگ‌های دگرگونی حاوی کوارتز، فلدسپات و مرمر را در گنبدنمکی گچین و انگوران گزارش نمودهاند.
از دیگر شواهد دگرگونی در گنبدهای نمکی می‌توان به آهک‌های تبلور مجدد یافته سازند آسماری در مجاورت گنبدنمکی کرمستج اشاره کرد که در مقطع میکروسکوپی، بلورهای درشت کلسیت در زمینه‌ای از ریز بلورها دیده می‌شوند. این امر به دلیل گرمای ناشی از توده نمکی و اصطکاک آن به هنگام بالا آمدن بوده است. در گنبد سیاه‌تاق نیز انیدریتهای لامینه‌ای و چین‌خورده به وفور دیده می‌شود.
2-18-اهمیت ساختمان گنبدهای نمکی در زمین‌شناسی نفت
2-18-1-نفتگیرهای گنبدنمکی15
نمک در ابتدا به صورت لایه‌های رسوبی در حوضه‌های مختلف وجود داشته است؛ و چون وزن مخصوص آن نسبت به دیگر سنگ‌های رسوبی کمتر و خاصیت شکلپذیری آن بیشتر است، چنانچه در زیر طبقات ضخیم قرار گیرد، به علت حرارت زمین گرمایی و فشار ناشی از طبقات فوقانی به حالت نیمه سیال در می‌آید و بر اثر یک استرس ناشی از نیروهای تکتونیکی شروع به نفوذ و بالا آمدن در نقاط ضعف لایه‌های بالایی همچون قله تاقدیسها و یا سطوح گسلی نموده و به طرف سطح زمین حرکت می‌کند. هنگامی که توده نمک به صورت ستون استوانهای شکل درآمد، اختلاف فشار استاتیک در این ستون و قسمتهای مجاور آن بیشتر شده و به حرکت توده نمک شتاب بیشتری می‌دهد. نفتگیرهای گنبدنمکی نسبت به سایر انواع نفتگیرهای ساختمانی، وضع پیچیدهتری داشته و به علت سازوکار تشکیل آن که شکافتن طبقات فوقانی را در پی دارد، با گسل‌های متعدد همراه است.
2-19- انواع نفتگیرهای حاصل از گنبدهای نمکی
2-19-1-نفتگیر کلاهک گنبدنمکی
در بالای ستون نمک، کلاهک برشی از خرده سنگ‌های سختی که نمک از طبقات جدا نموده، تشکیل می‌شود. این کلاهک اگر در شرایط مناسب قرار گیرد، می‌تواند محل تجمع نفت و گاز گردد. بدیهی است که در این نوع نفتگیر، گنبدنمکی هنوز در سطح زمین ظاهر نشده‌است.
2-19-2-نفتگیرهای دامنهای گنبدنمکی
گنبدنمکی از شروع حرکت، طبقات فوقانی را خم نموده و سپس آنها را شکسته و شیبی در خلاف جهت حرکت ستون نمک به آنها می‌دهد. این لایه‌های شیبدار در فراشیب به ستون نمک که نفوذ ناپذیر است ختم می‌شوند. اگر این لایه ها دارای توالی مناسبی از سنگ مخزن و سنگ پوششی بوده و نفت نیز در منطقه تولید شده باشد، ممکن است ذخیره نفت به طور قابل توجهی در دامنه گنبدنمکی تشکیل شود.
2-19-3-نفتگیر فوق کلاهک
اگر گنبدنمکی به سطح زمین برسد ممکن است باعث انحنای طبقات فوقانی شده و نفتگیرهای تاقدیسی گنبدی شکلی را ایجاد نماید که می‌تواند در رده نفتگیرهای تاقدیسی هم قرار گیرد. میدان نفتی دمام در عربستان سعودی نمونهای از این نوع نفتگیر است.
2-19-4-نفتگیرهای چینه‌ای
در سنگ مخزن مناسبی که حرکت هیدروکربنها در آن میسر است و بر روی آن سنگ پوشش قرار دارد، قطع نفوذپذیری در جهت فراشیب (up dip) می‌تواند اثر وجود تاقدیس یا گسل را در تجمع نفت و گاز ایفا کند. قطع نفوذپذیری ممکن است سریع و یا تدریجی باشد و طبقه بطور جانبی و به آرامی تغییر رخساره داده، مثلا از ماسه‌سنگ به ماسه‌سنگ رسی و نهایتا رس تبدیل گردد. در سنگ‌های آهکی نفوذپذیر، تغییر رخساره به آهک مارنی و نهایتا به مارن وشیل صورت می‌گیرد. شیبدار بودن لایه نفوذپذیر حتی به مقدار کم، یک عامل لازم برای ایجاد نفتگیرهای چینه‌ای است. شناسایی نفتگیرهای چینه‌ای بسیار مشکل است، زیرا هیچ گونه راهنمای ساختاری سطحی مبنی بر وجود این نوع نفتگیر دیده نمی‌شود (وینسنت، 1997). در شکل (2-10) برخی از انواع نفتگیرهای مرتبط با گنبدنمکی را ملاحظه می‌کنید.
شکل 2-10- انواع نفتگیرهای همراه با گنبدهای نمکی.
2-20-تاثیر گنبدهای نمکی بر فرسایش
در هنگام بالا آمدن گنبدنمکی و در طول زمانی که گنبد رخنمون سطحی پیدا می‌کند، به دلیل گسیختگیهای سطحی ایجاد شده و سست شده سطح زمین در آن قسمت، با فرسایش سریعتر و گستردهتر این ناحیه نسبت به قسمتهای دیگر مواجه هستیم. به همین دلیل در مناطق اطراف گنبدهای نمکی، با رسوبات تهنشین شده این گنبدها روبرو می شویم که به غیر از اثر تخریبی فرسایش سطحی، بر روی شوری آبها و رودخانههای نزدیک به آن مناطق نیز اثر خواهد گذاشت.
2-21-تاثیر گنبدهای نمکی بر محیط زیست
با استخراج هر چه بیشتر از معادن و عمیق و وسیعتر شدن فضای عملیاتی آنها، وسعت زمینهای تحت تاثیر فعالیتهای معدنکاری به ویژه انباشتگاههای باطله، روز به روز افزایش مییابد؛ بنابر این ضرورت انجام بازسازی معدن نیز بیشتر می‌شود. جهت بازسازی یک معدن به منظور هر نوع استفاده بعدی، انتخاب و کاشت گونههای گیاهی یکی از مراحل مهم است. به همین دلیل است که امروزه برای صدور مجوز یک پروژه معدنی قبل از هر چیز مطالعات ارزیابی زیست محیطی (EIA) پروژه موردنظر را میخواهند و با توجه به آن پروانه را صادر میکنند. می‌توان با تغییر روش استخراج یا یک طرح بازسازی مناسب برای یک پروژه معدنی، اثرات زیست محیطی آن را به حداقل رسانید. گنبدهای نمکی با دارا بودن مقدار زیادی نمک به دلیل شور کردن آبهای شرب و کشاورزی منطقه پدیدهای مخرب محسوب می‌شوند چه برسد به اینکه با حفاری و کندوکاو به منظور استفاده از سایر منابع آن دستخوش تغییر شوند؛ که در اینصورت بایستی اقدامات لازم برای جلوگیری از زیانهای بیشتر انجام شود. تبدیل نقاط حفاری شده به استخرهای طبیعی و محلی برای تجمع آب باران به منظور ایجاد مکان تفریحی برای مردم منطقه از جمله این اقدامات محسوب می‌شود.
یکی از مهمترین محدودیتهای منابع آبهای سطحی در ایران، مشکل شور شدن بر اثر عوامل طبیعی مختلف است. از جمله این عوامل سازندهای زمین‌شناسی شور مخصوصا گنبدهای نمکی است. لذا در استانهایی از کشور که رخنمون گنبدنمکی وجود دارد و آبهای سطحی از مجاورت آنها عبور می‌کند، با تغییر در کیفیت آبهای سطحی و زیرزمینی مواجه هستیم. استانهای فارس، هرمزگان، خوزستان و سمنان که بیشترین گنبدهای نمکی ایران را در خود جای دادهاند، با این مشکل روبرو می‌باشند. رودخانه شور دهرم از جمله مهمترین منابع آب سطحی در استان فارس است که از زیر حوضه‌های رودخانه ̋ مند ̏ می‌باشد که جزئی از حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان محسوب می‌شود. شعبه اصلی رودخانه از میان گنبدنمکی دهرود عبور می‌کند، پس از آن رودخانه فصلی ̋ کنار سیاه ̏ با عبور از گنبدنمکی کنار سیاه به آن میپیوندد و در نهایت شاخه ̋ خوراب ̏ با عبور از گنبدنمکی خوراب به شعبه اصلی رودخانه میپیوندد. در مجموع حدود 95 درصد از شوری رودخانه از سه گنبدنمکی ذکر شده تأمین می‌شود و به همراه سازندهای تبخیری شور و چشمه های شوری که خود از گنبدهای نمکی سرچشمه می‌گیرند، به طور متوسط سالانه در حدود 170000 تن املاح که بیش از 70 درصد آن را نمک تشکیل می‌دهد وارد رودخانه شده و آب آن را چه از لحاظ شرب

این نوشته در No category ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید