سواد رسانه ای

درقرن اخیر از سواد رسانه ای ، به عنوان سواد جدید یاد می شود. همچنین با افزایش دسترسی به رسانه های تعاملی، آسیب های اجتماعی جدیدی در جامعه بروزکرده است که میزان سواد رسانه ای کاربران، در آن نقش دارد. با این حال بیش از 2 دهه است که صاحبنظران ارتباطات ، به دیدگاهی روی آورده اند که به نظر میرسد با گسترش آن ، می توان از تاثیرات منفی رسانه ها پیشگیری کرد . این دیدگاه ، به طور کلی راه هرگونه ارتباط رسانه ای را برخورداری از  سواد رسانه ای[1]  یا  آموزش رسانه ای[2] می داند .

تاریخچه پیدایش سواد رسانه ای، به سال ۱۹۶۵ باز می گردد. مارشال مک لوهان اولین بار در کتاب خود تحت عنوان “درک رسانه: گسترش ابعاد وجودی انسان”، این واژه را بکار برد و نوشت: “زمانی که دهکدۀ جهانی تحقیق یابد، لازم است انسان ها به سواد جدیدی بنام سواد رسانه ای دست یابند” (صدیق بنای، 1385).

هرچند که پایگاه اینترنتی مرکز سواد رسانه ای[3]، آورده است که جان کالکین، اس جی[4] سواد رسانه ای را ابداع کرد ، اما “تئوری سواد رسانه ای شناختی” توسط جیمز پاتر (متولد ۱۹۵۸ در انگلستان) مطرح شده است.

دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ را باید دهه های پیوند و ارتباط این حوزه؛ یعنی حوزه سواد رسانه ای با تفکرات انتقادی دانست. در این سالها، دپارتمان های دانشگاهی تحلیل فیلم در سراسر ایالات متحده و انگلستان، کار خود را آغاز کرده و فیلم های روز را مورد تحلیل قرار دادند. اینگونه از سواد، در کانادا به عنوان اولین کشور، به صورت رسمی از طرف نظام آموزش و پرورش پذیرفته و جزء برنامه های درسی مدارس گنجانده شد .

برای اولین بار در سال ۱۹۲۹ گروه آموزشی لندن از معلمان خواست تا مهارت های خاص تحلیل و ارزش گذاری فیلم را به دانش آموزان بیاموزانند که این مسئله پس از سال ۱۹۹۰ نیز در آمریکا به طور جدی مورد توجه قرار گرفت.

سازمان بین المللی یونسکو، به طور فعال ، از دهه 1960 به بعد ، به پشتیبانی از آموزش رسانه ای همت گماشت و تلاش کرد در این زمینه برنامه ای جهانی را اجرا کند . از نظر صاحبنظران یونسکو ، آموزش رسانه ای به مثابه راهکاری مناسب توان جبران نابرابری اطلاعاتی بین کشورهای شمال و جنوب را دارد . زیرا از یکسو ، کشورهای شمال به تولید ، کنترل و توزیع اطلاعات می پردازند و از سوی دیگر کشورهای جنوب صرفا دریافت کننده منفعل هستند.

از نظر یونسکو ، پیشرفت مهارت های فردی به منظور تفسیر و تحلیل پیام های رسانه ای بین مخاطبان تنها راهی است که میتواند قدرت استفاده کنندگان از رسانه ها را در کشورهای جنوب افزایش دهد و آنان را از وضعیت انفعال صرف خارج کند (هابز 2005: 2).

از اواسط دهه 1970 میلادی، موضوع سواد رسانه ای در برخی کشورها مانند آمریکای لاتین و کشورهای اروپایی مانند ایتالیا و اسپانیا،  مورد توجه قرار گرفت. اصلی ترین هدف آموزش رسانه ای در این کشورها برطرف کردن نابرابری های اطلاعاتی بین کشورهای پیشرفته و عقب افتاده بوده است (سپاسگر، 1384: 118).

در آفرقای جنوبی، آموزش رسانه ای به منظور ارتقای سطح آموزش عمومی مورد استفاده قرار گرفت در حالی که در برخی از کشورهای انگلیسی زبان، مانند اسکاتلند و استرالیا، آموزش رسانه ای به مثابه بخشی از آموزش مهارتهای زبانی محسوب می شد .

آموزش سواد رسانه ای در کانادا در سال 1978، با تشکیل « انجمن سواد رسانه ای » آغاز شد. اعضای این انجمن، متشکل از آموزگاران ، محققان دانشگاهها و سازندگان محصولات رسانه ای  همگانی بودند و مهمترین دستاورد آنان وارد کردن بحث سواد رسانه ای به نظام آموزش  عمومی  مدارس  استان «‌انتاریو » کانادا  و انتشار« کتاب سواد رسانه ای » در این کشور بود .

پس از سال 1978، مباحث سواد رسانه ای به صورت موضوعی درس، در برنامه های درس انگلیسی مدارس انتاریو گنجانده شد و توسط آموزگاران زبان انگلیسی در ساعات درسی این کلاس تدریس می شد. اینکه چرا در میان دروس مختلف، در ساعات درس انگلیسی به طرح موضوع سواد رسانه ای پرداخته میشد ؛ به وضعیت خاص اجتماعی آن کشور برمی گردد. کانادا کشوری است که افراد با پیشینه های قومی و زبانی بسیار متفاوت در آن زندگی می کنند ، در نتیجه یکپارچه کردن قومیت های مختلف برای دولت آن همواره از ضروریات جدی محسوب می شود. از سویی دیگر، فرهنگ آمریکایی در این کشور از دهه 1950 به شدت گسترش یافته است ؛ رشد اقتصادی و قدرت سیاسی آمریکا ، کانادا را به دریافت کننده فرهنگ این کشور تبدیل کرده است و در میان استان های مختلف، استان مرزی انتاریو را به صورت پنجره ای برای ورود فرهنگ آمریکایی درآورده است .

در چنین شرایطی، حفظ هویت کانادایی و یکپارچه کردن قومیت های مختلف برای دولت این کشور ضرورتی راهبردی یافته است و با توجه به اینکه مهاجران این کشور، ناگزیر به زبان اکثر ساکنان بومی کانادا صحبت می کنند، دولت تصمیم گرفته است از فرصت آموزش زبان انگلیسی برای یکپارچه کردن گروههای قومی متعدد استفاده کند، سواد رسانه ای نیز در این کشور در کنار آموزش زبان انگلیسی، با محتوایی بسیار متفاوت تدریس می شود ؛ در برخی مدارس، به رویکردهای مختلف نظری در حوزه سواد رسانه ای توجه می شود و در پاره ای مدارس دیگر ، با نمایش محصولات رسانه ای مختلف چگونگی نمایش هویت شهروندان کانادایی با چگونگی نمایش هویت شهروندان آمریکایی مقایسه می شود.

انجمن سواد رسانه ای در کاناد، فعالیت خود را در این کشور گسترش داده و علاوه بر ارایه رهنمود به آموزگاران و تهیه کنندگان رسانه ای، به برگزاری نشست های بین المللی و تحرک بخشی جهانی پیرامون سواد رسانه ای و آموزش رسانه ای و شیوه های آن اقدام کرده است.

سواد رسانه ای در کشور ژاپن، تا سال 1980 ، به صورت بسیار مختصر و در مطالعات محدود پیگیری می شد . اما از سال 1992، پس از ترجمه کتاب « سواد رسانه ای » در ژاپن این مفهوم به صورت تازه تری وارد مطالعات رسانه ای این کشور شد . چنان که در سال 1999 ، انجمن ملی « سازمانهای رادیویی و تلویزیونی » تولید برنامه ای را برای آموزش سواد رسانه ای به کودکان آغاز کرد و « شورای تحقیقات در باره سواد رسانه ای » نظامی را برای عملیاتی کردن مفهوم سواد رسانه ای تدوین کرد. در سالهای اخیر نیز تلاش های بسیاری برای آموزش سواد رسانه ای پیرامون رسانه های جدید مانند اینترنت ، ماهواره و … صورت گرفته است .

اما نکته قابل توجه اینست که بر خلاف کشور کانادا که از سواد رسانه ای ، برای مقابله با فرهنگ آمریکایی و استحکام بخشی به هویت کانادایی استفاده میکرد ، ژاپن این مفهوم را برای بررسی انتقادی فراورده ها و نقد و تحلیل واقعیت ایجاد شده از سوی رسانه ها به کار می برد ( تاکونیومی : 79 تا 84 ).

در ایالات متحده آمریکا سواد رسانه ای با روند کندتری آغاز شد . در این کشور اصطلاحات سواد رسانه ای و آموزش رسانه ای به صورت مترادف به کار برده می شدند . و تنها در سالهای اخیر، تفاوت بین این دو اصطلاح در کنفرانس همکاری های بین المللی سواد رسانه ای در دهه 1990 مورد بررسی قرار گرفت. در این کنفرانس سواد رسانه ای در اشکال مختلف ، تعریف شد ( هابز 2005: 2 ).

در استرالیا و برخی کشورهای اروپایی موضوع آموزش رسانه ای به نگاه منتقدانه و خلاق بر محصولات رسانه ای تاکید دارد و هدف اصلی آن توانمند کردن مخاطبان برای ایجاد تمایز بین ارزشهای والای فرهنگی و ارزشهای عمومی محصولات رسانه ای است.

1 Media Literacy

2 Media Education

3 Center of Media Literacy :LMC

4 John Culkin,SJ

قیمت رقابتی : ارزانترین قیمت در بین همکاران فروش فایل