پایان نامه ارشد رایگان درمورد احمد عزیزی، پایان نامه، عصر قاجار

6-15 احکام 154
فصل 7: نتیجه گیری 155
فهرست منابع 161
پیوست الف: شرح احوال شاعران 166
فصل 1: مقدمه
الف) موضوع و طرح مساله(اهمیت موضوع و هدف):
موضوع این پایان نامه ؛ تاثیر عناصر مذهبی در شعر شاعران انقلاب (احمد عزیزی، حمید سبزواری، قیصر امین پور، مشفق کاشانی، نصرالله مردانی، حسن حسینی، علی موسوی گرمارودی) است. در این رساله سعی شده است که شعر هفت نفر از شاعران انقلاب از چهار منظر مهم مورد بررسی قرار بگیرد که عبارتند از:
1. اقتباس از قرآن مجید؛
2. اقتباس از احادیث و تاریخ اسلام و انبیای الهی
3. اعلام دینی
4. مبانی دینی و مذهبی
در قسمت اقتباس از قرآن، ابیاتی که اشاره به آیات دارند یا از آنها تاثیر گرفتهاند با ذکر نام سوره و شماره آیه و همچنین ترجمه آن آورده شده است. در بخش دوم ابیاتی که با اقتباس از احادیث، سروده شده یا به مطالب تاریخ دینی اشاره کردهاند ذکر گردیده است. در این قسمت تلاش شده حتی المقدور سند احادیث ذکر شود.
در فصل اعلام به اسماء و صفات الهی ، نام یا القاب ائمه معصومین (ع) ، اعلام مشهور دینی، تاریخی، و اعتقادی اشاره شده است. در بخش مبانی دینی و مذهبی با تقسیم بندی
• اصول و فروع دین
• مفاهیم اعتقادی شیعه
ابیات مربوط به آنها ذکر شده است.
اهمیت موضوع از آن جهت است که انقلاب اسلامی و فضای مذهبی حاکم بر جامعه تاثیر بسزایی بر شعر شاعران ایرانی داشته است. هدف از نوشتن این رساله بررسی نحوه تاثیر آموزهها و مفاهیم دینی بر شعر هفت تن از شاعران انقلاب و استفاده ایشان از این عناصر است.
ب)مبانی نظری شامل مرور مختصری از منابع، چهارچوب نظری و پرسش ها و فرضیه ها:
در این رساله آثار مهم مرتبط با فرهنگ اسلامی و شیعی از قبیل کتب ، مقالات و اطلاعت سایتهای اسلامی – قرآنی به دقت مورد مطالعه قرار گرفتهاند.
پرسشهایی که در حین نوشتن این رساله پیش وجود داشت عبارت بودند از:
1. شعر مذهبی چه نوع شعری است؟
2. شاخصه های شعر دینی و مذهبی چیست؟
3. تاثیر عناصر مذهبی بر شعر شاعران انقلاب و بیان دیدگاههای آنها در موضوع دفاع مقدس، انقلاب، تربیت انسان، و جامعه برتر چگونه است؟
4. حوزههای دینی و مذهبی که چهارچوب تحقیق ما را شکل میدهد کدامند؟
5. نحوه بیان این عناصر در شعر شاعران مورد نظر چگونه است؟ آیا صرفا روایتی است یا همراه تصویر پردازی هنری و مضمون آفرینی بوده.
پ) روش تحقیق شامل تعریف مفاهیم، روش تحقیق، جامعهی مورد تحقیق، نمونهگیری و روش های نمونه گیری؛ ابزار اندازهگیری، نحوه اجرای آن؛ شیوه گردآوری و تجزیه و تحلیل داده ها:
تفاسیر مختلف قرآن مجید، مجموعه های گردآوری شده کلام معصومین: نهج الفصاحه، نهج البلاغه، صحیفه سجادیه، … و کتابهای نویسندگان معتبر همجون شیخ صدوق؛ علامه مجلسی، شیخ مفید، شیخ طبرسی و … مورد مطالعه قرار گرفتهاند.
زمینه پرداختن به تآثیر عناصر مذهبی بر شعر شاعران انقلاب بسیار گسترده است و رسیدگی به این موضوع نوشتن رسالات زیادی را طلب میکند. به دلیل آن که حجم نوشته ها بسیار زیاد بوده و بیان تمام این تحقیق میدانی وسیعتر از یک پایان نامه دانشجویی میطلبید، با انتخاب ابیاتی که به طور صریح به آیه، حدیث یا سایر عناصر مذهبی اشاره کردهاند سعی در بیان مختصر و مفید این مباحث شده است.
ت)یافتههای تحقیق:
ابیات احمد عزیزی درصد بالایی از این رساله را به خود اختصاص داد. علت این امر استفاده بسیار زیاد و صریح احمد عزیزی از قران کریم و احادیث معصومین در اشعارش است.
ث) نتیجهگیری و پیشنهادات:
آیات قرآنی، احادیث معصومین (ع)، مفاهیم کلی همچون مهدویت و انتظار؛ واقعه عاشورا و شخصیت های مرتبط با آن ؛ مظلومیت حضرت فاطمه (س)، شخصیت مولای متقیان علی (ع)، شخصیت پیامبر اکرم و تاریخ سده اول اسلام بیش از سایر عناصر در شعر شاعران پیشنهادی به چشم میخورد.
امید است بررسی این موضوع به صورت گسترده تر و در میدانی وسیعتر زوایای بیشتری از تاثیر عناصر دینی و مذهبی بر شعر شاعران را روشن کند.
ابتدا به تعریف شعر مذهبی ، تاریخچه مختصر آن؛ شعر مذهبی در شعر سایر شعرا، شاخصههای شعر مذهبی و حوزههای دینی تشکیل دهنده چهارچوب این رساله میپردازیم.
می توانیم شعر مذهبی را اینگونه تعریف کنیم:
شعر مذهبی نوع خاصی از شعر است که به بیان وقایع، تبیین دیدگاه ها و دفاع از ارزشهای مذهبی با دیدی هنری می پردازد. این تعریف مختصر، اگر چه جامعیت و مانعیت منطقی سایر تعاریف را ندارد، اما حدود و ثغور ضمنی شعر مذهبی را مشخص می کند.
ادب و ادبيات در قلمرو شعر و شاعري در ميان شيعيان از آغاز مرتبتي بلند داشته است. شايد مهارت و توانمندي امام علي(ع) در شعر و ادب و فصاحت و بلاغت كم نظير او در سخنوري، در بالندگي شعر و ادب شيعي موثر بوده است، اما بي گمان، ستيزه ها و جدال هاي سياسي و شورشگري هاي انقلابي شيعيان در عصر اموي و عباسي در گسترش و توسعه ادب شيعه مخصوصا در حوزه شعر و شاعري نقش مهمي ايفا كرده است. بويژه پس از حادثه عاشورا در كربلاو شهادت مظلومانه امام حسين(ع) و شماري از خاندان پيامبر، روح حماسي شيعه در قالب نثر و نظم پرشور تجلي پيدا كرد.. در ادب الطف ج1 ابیاتی به نقل از زینب کبری(س)، ام کلثوم دخت گرامی امیرالمومنین رباب همسر امام حسین (ع) سکینه و فاطمه دختران سیدالشهدا (ع) و ام لقمان دخت عقیل بن ابی طالب آمده است. بويژه پس از حادثه عاشورا در كربلا و شهادت مظلومانه امام حسين(ع) و شماري از خاندان پيامبر، روح حماسي شيعه در قالب نثر و نظم پرشور تجلي پيدا كرد. از آغاز تا كنون هيچ حادثهاي چون حادثه كربلا محور و مضمون ادب شيعه نبوده است. صدها كتاب و هزاران شعر درباره كربلا به زبان عربي و فارسي پديد آمده است. البته مسئله “غدير” نيز جايگاه بلندي در ادب شيعه دارد و غديريه هاي فراواني در قرون اوليه اسلامي سروده شده است.
پس تلویحا به تاریخچه شعر عاشورایی نظری میاندازیم.
در شعر فارسي، مرثيه عاشورايي با “كسايي مروزي” شروع مي شود. پس از وي و در قرن ششم با قوامي رازي ادامه مي يابد. نكته ديگر در آغاز شعر عاشورايي، رفتار سياسي شيعيان است. در دوراني كه شيعيان مهجور هستند و از طرفي نمي توانند آيين خود را كتمان كنند، گروهي به نام “مناقبيان” شكل مي گيرند كه در زمان آل بويه و بويژه معزالدوله ديلمي، در كوچه و بازار مي گرديدند و منقبت حضرت امير(ع) و فرزندانش بويژه امام حسين(ع) را مي خواندند و حالت دوره گرد داشتند. طبيعتاً اينها به يك متن احتياج دارند و آن متن را منحصراً شعر تأمين ميكند.
از آغاز قرن دهم تا میانه ی قرن دوازدهم (تقریبا” همزمان با دوره صفویان)شعر فارسی با انکه از توجه و حمایت پادشاهان ایرانی محروم بود اما هم در ایران و هم از کشورهای خارج از ایران ، رواج تمام یافت.
قصیده سرایی در این دوره به نسبت تداولی نداشت و موضوع بیشتر آنها منقبت پیغمبر و ائمه بود. و با نیرو گرفتن شیعه ی اثنی عشری، سرودن شعرهای مذهبی، در ادامه کار شاعران قرن هشتم و نهم رواج تمام یافت. محتشم کاشانی(متوفی 996 ق)دوازده بند معروف خود را در مرثیه اهل بیت در همین دوره سرود.
همین توجه شاعران به استفاده از معلومات علمی و به کار بردن اصطلاحات علوم و فنون آیات قران و احادیث و اساطیر مذهبی، که شعر سبک عراقی را مشخص میکند، درک شعر این شاعران را مشکل کرده است به طوری که برای آگاهی از معانی و مفاهیم شعر سبک عراقی، شناخت علوم آن دوران و احاطه بر آن ضروریست، و بر دیوانهای بسیاری از آنان شرح هایی نوشته شده است که نکات پیچیده و مشکل آن ها را آشکار میسازد. بسیاری از شاهران سبک هندی ، به تقلید از نظامی گنجوی (530-619 ق) و امیر خسرو دهلوی(651-725 ق) دست به سرودن منظومه های داستانی و مذهبی و تاریخی زده اند.
اما اگر بخواهيم نگاهي كلي به شعر عاشورايي داشته باشيم، چهار دوره را ميتوانيم در نظر بگيريم: عصر اول تا قبل از صفويه، عصر دوم دوره صفويه، عصر سوم عصر قاجاريه و دوره معاصر عصر چهارم آن است؛ يعني قرن چهاردهم شمسي. در عصر اول شعر عاشورايي را كمتر به صورت يك تعهد شعري مي بينيم و اغلب به صورت ارسال مثل، تلميح، تلويح و اشاره مي بينيم. در اين عصر، تنها به چند شاعر مي رسيم كه دردمندانه از عاشورا سخن گفته اند. مثلاً سيف فرغاني يا خواجوي كرماني و سلمان ساوجي و در نهايت در قرن نهم به “ابن حسام خوسفي قهستاني” مي رسيم كه مي توانيم ايشان را مقتداي “محتشم” بدانيم. اما همچنان بيشترين نماد و نمود همان استفاده تلميحي و تلويحي از عاشوراست. در قرون هشتم و نهم به واسطه شيعه شدن ايلخانان مغول، شاهد خروج شاعران از تقيه هستيم و در اين زمان شاعران بدون واهمه نسبت به حضرت سيدالشهدا(ع) ابراز تعلق خاطر مي كنند. نكته جالب، رويكرد شاعران در اين مضمون به قالب “تركيب بند” است.
عصر دوم يعني دوره صفويه، كمتر شاعري دیده میشود كه شعري در مضمون عاشورايي نداشته باشد. اين عصر، عصر طلايي و اوج شعر عاشورايي است و بزرگترين شاعر عاشورايي يعني “محتشم كاشاني” متعلق به اين دوران است. در عصر قاجاريه و پس از دو قرن و نيم حكومت شيعي، بالاترين نماد مذهبي، حادثه عاشوراست.
نگاهها به حادثه بزرگ عاشورا متفاوت است. نوعی دیدگاه به این واقعه با شعر عرفاني “عمان ساماني” اتفاق مي افتد. او با يك نگاه عرفاني و تأويلي به حادثه مي نگرد. پس از وي به “نير” و به “فؤاد كرماني” مي رسيم. بنابراين، نگاه كاملاً متفاوت مي شود تا اين كه به عصر انقلاب مي رسيم. در عصر انقلاب آموزشها و نگرشهاي انقلاب اسلامي بر نگاه شاعران تأثير مي گذارد و آن را كاملاً پرورده تر مي كند. يعني علاوه بر نگاه عرفاني، نگاه تعهدي نيز به اين قضيه اضافه مي شود و سمت و سوي حماسه وري و تعليمي نيز پيدا مي كند. حتي اعتراض را هم در شعر عاشورايي پس از انقلاب مي توان ديد. اين شعر حتي از نظر ساختاري تحول پيدا مي كند؛ يعني به نظر نمیآید شعر عاشورايي قبل از انقلاب در قالبهايي غير از قالبهاي كلاسيك ارائه شده باشد و حتي در قالبهاي كلاسيك مشخصي هم ارائه مي شود، در حالي كه بعد از انقلاب كاملاً زبان و ساخت شعر، نو شده و به خدمت و كمك شعر عاشورايي مي آيد. با اندکی تسامح قبول خواهیم کرد که شعر مذهبی بیشتر حول و حوش وقایع و اتفاقات مذهبی دور می زند تا اصل و جوهر مذهب.
ظاهر سخن خالی از تناقضی نیست – که چگونه شعر مذهبی وقایع مذهبی را بازخوانی میکند و به اصل مذهب کاری ندارد – اما اشاره به این نکته که شاعر مذهبی با سرودن یک یا چند شعر، در عین بازگویی و بازخوانی پرونده وقایع تاریخی مذهبی – مثل عاشورا – در واقع به دفاع از اصول و جانمایههای اصلی مذهب میپردازد، تا حد زیادی مرتفع کننده تناقض ظاهری کلام خواهد بود و همچنین مدخلی است برای ورود و توجه به اصیلترین گونه شعر مذهبی، که در پرتو پرداخت شاعرانه وقایع مذهبی، پیام آوری و جهت دهی فکری و تاریخی نیز دارد.
نکته مهم دیگر مسئله هنری کردن بیان مذهبی است و البته بیان هنری در مقوله هدف، هیچ تفاوتی با بیان تاریخی و مستند ندارد پس هدف هنر مذهبی و خاصه هنر شعر، زنده کردن، پیام رسانی، ارائه روش و خط مذهبی به مخاطب است یعنی نوعی هدایتگری مذهبی در قالب هنر شعر با پرداخت هنری موضوع.
فصل 2: تاثیر آیات در شعر شاعران انقلاب
در این فصل اشعار شاعران منتخب ملاحظه و ابیات

این نوشته در No category ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید