پایان نامه با واژه های کلیدی استان فارس، پوشش گیاهی، جزیره هرمز

دانلود پایان نامه

ک و آبشناسی صورت گرفته‌است از جمله اینکه در سال 1385 بر روی رودخانه شور دهرم و تاثیر گنبدهای نمکی دهرود، خوراب و کنارسیاه بر آن، تحقیقی صورت گرفت که طی آن معلوم شد سالانه حدود 170 هزار تن املاح که بیش از 70% آن را نمک تشکیل می‌دهد، وارد رودخانه شده و آب آن را از لحاظ شرب و کشاورزی غیرقابل مصرف می‌کند (معیری و احمدینژاد، 1385).
بررسی گنبدهای نمکی از دیدگاه ژئوتوریسم یا زمین گردشگری، راهکاری نوین برای تبیین و تشریح ویژگیهای زمین‌شناسی و ژئومورفولوژی آن می‌باشد و همچنین سبب توسعه صنعت توریستی منطقه می‌گردد. نمکشار، چشمههای کارستی، آبراهه‌های نمکی و اشکال زیبای نمکهای گلکلمی، غار نمکی و غیره از جمله پدیده‌های جالب توجه گنبدهای نمکی می‌باشند، در این راستا عفیفی و قنبری (1388)، به بررسی جاذبههای ژئوتوریستی گنبدهای نمکی لارستان، به ویژه گنبد کرمستج، پرداختند.
1-6- موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی منطقه مورد مطالعه
منطقه مطالعاتی در شهرستان لارستان واقع در جنوب استان فارس می‌باشد (شکل 1-1). لارستان با وسعت حدود 16000 کیلومترمربع بزرگترین شهرستان استان فارس محسوب می‌شود که از نظر جغرافیایی در عرض27 درجه و 38 دقیقه شمالی و طول 54 درجه و 20 دقیقه شرقی قرار دارد. شهر لار از جنوب به صحرای نیمه و سنخود و جاده اصلی لار- بندر لنگه و کوههای تنگ خور و روستای کرمستج و از غرب به شهر جدید لار و از شرق به روستای براک و فرودگاه بینالمللی لارستان محدود می‌شود. منطقه مورد مطالعه در جنوب شهر لار و شرق روستای کرمستج واقع شده‌است (شکل 1-2). این ناحیه دارای آب و هوای گرم و خشک و زمستانهای معتدل و تابستانهای بسیار خشک است. میزان بارندگی لارستان طی آمار 20 ساله ایستگاه هواشناسی فرودگاه لارستان 8/198میلیمتر می‌باشد. بیشترین بارندگی سالانه مربوط به ماههای دی و بهمن است که ویژگی بارش در این ماهها شدت کم و زمان بارش طولانی می‌باشد، اما بارش در ماههای تیر و مرداد به حداقل میرسد. در این شهرستان وسیع جمعاً 21 دشت مستقل وجود دارد که 10 دشت آن جزء دشتهای بسته محسوب می‌شود. 4172 حلقه چاه، 42 رشته قنات فعال و 4 چشمه آب، کل منابع آبی است که در امر کشاورزی فعالیت دارند.
شکل ‏01- موقعیت شهرستان لارستان.
شکل ‏02- موقعیت گنبد سیاه‌تاق نسبت به شهر لار در تصویر گوگل.
1-6-1- پوشش گیاهی
وسعت کل لارستان 20933000 هکتار می‌باشد که از این مقدار 5/1 میلیون هکتار وسعت مراتع شهرستان بوده که 73% سطح شهرستان و 5/11% سطح کل استان فارس را به خود اختصاص داده است. خاک منطقه لارستان از بعد کیفی چندان مناسب نیست؛ وجود چند گنبدنمکی در نقاط مختلف شهرستان موجب شده که اکثر مناطق با مشکل شوری مواجه باشند. حتی در مناطقی که بنظر میرسد آب و خاک از کیفیت مناسبی برخوردارند، هنگامی که مورد تجزیه آزمایشگاهی قرار می‌گیرند، پایین بودن کیفیت آن به خوبی نمایان است. کمی ریزش باران و خشکی هوا موجب فقر پوشش گیاهی در این منطقه شده‌است. از دریاچههای دائمی منطقه دریاچه هیرم در جویم و قسمتی از رودخانه قرهآقاچ (به معنی درخت سیاه) در سیفآباد لارستان است. بطور کلی بسته به میزان ریزشهای جوی در زمستان و پاییز، آب درون آبراهه‌ها در جریان می‌باشد. فقر منابع زیرزمینی و مواد اولیه صنعتی، سبب محدودیت-هایی برای استقرار صنایع در منطقه شده‌است. معادن نمک، سنگ گچ و سنگ آهک بسیاری در لارستان موجود است.
1-7- راههای دسترسی
راه‌های متعددی برای رسیدن به شهر لار وجود دارد از جمله جاده آسفالته شیراز-جهرم-لار به طول 390 کیلومتر، جاده آسفالته بندرعباس-لار به طول 345 کیلومتر و جاده بستک-لار به طول 190 کیلومتر. راه دسترسی به گنبدنمکی سیاه‌تاق از سمت لار، از طریق جاده آسفالته لار- بندر لنگه است (شکل 1-3). از شهر لار تا روستای کرمستج حدود 20 دقیقه فاصله است و بعد از روستا از طریق جاده خاکی می‌توان تا پای گنبد پیش رفت که حدود 5 کیلومتر مسافت دارد.
شکل13- راههای دسترسی به شهر لار و گنبدنمکی سیاه‌تاق.
1-8- ویژگیهای اجتماعی منطقه مورد مطالعه
شهرستان لار در شمال استان هرمزگان و جنوب استان فارس، ما بین شهرهای بستک، خمیر، بندرعباس، داراب، جهرم، قیروکارزین، گراش، خنج و لامرد قرار دارد. لارستان به دلایل نظامی و اقتصادی منطقهای استراتژیک به شمار می‌آید و پل شمال-جنوب خلیج فارس و یکی از دروازههای ورودی-خروجی کشور به دریاهای آزاد است. ضمن اینکه از گذشتههای دور بارانداز بازرگانان ایرانی و خارجی بوده است، به گونه‌ای که می‌توان آن را یک گمرک بزرگ نامید.
کرمستج یک روستای کوچک واقع در جنوب شهر لار می‌باشد که دارای جمعیت اندک ولی با مردمی آرام و نسبتا مرفه است. این موضوع را از سبک خانهسازی و زندگی مردم این روستا به راحتی می‌توان حدس زد.
فصل دوم
زمین‌شناسی منطقه مورد مطالعه
2-1-مقدمه
گنبدهای نمکی (بخصوص گنبدهای موجود در جنوب ایران) پدیده‌هایی فوقالعاده جذاب و پیچیده هستند، بطوریکه با بررسی هر کدام از دیدگاه تکتونیک و ارتباط با چین‌خوردگی‌ها و گسلها، تاریخچه پیدایش و زمان سربرآوردن، ویژگیهای سنگ‌شناختی، اقتصادی و گردشگری، کتابها و نوشتههای متعددی پدید می‌آید؛ این پایان نامه در نوع خود می‌تواند یکی از آنها باشد.
منطقه مورد مطالعه واقع در شهرستان لار، جنوب استان فارس، به لحاظ موقعیت زمین‌شناسی در زون زاگرس چین‌خورده قرار دارد. زاگرس چین‌خورده، به عبارت دیگر زاگرس بیرونی، با پهنای 150 تا 250 کیلومتر، ناوه حاشیهای و کراتونی سپر عربستان است که در مزوزوئیک و سنوزوئیک در حال نشست پیوسته بوده و توالیهای ضخیم رسوبی در آن انباشته می‌شده‌است. در گستره زاگرس چین‌خورده، سنگ‌های پرکامبرین پسین تا تریاس میانی، رخساره گندوانایی و مشابه با دیگر نواحی ایران دارند ولی توالیهای مزوزوئیک و سنوزوئیک آن، در مقایسه با رسوب‌های همزمان دیگر نواحی ایران، رخسارههای سنگی و حتی زیستی متفاوتی دارند و بیشتر معرف رخسارههای جنوب تتیس جوان می‌باشند. این نکته نشان می‌دهد که از تریاس میانی به بعد، شرایط رسوبی حاکم بر زاگرس چین‌خورده نسبت به دیگر مناطق ایران تفاوت داشته است. در زاگرس چین‌خورده رخنمونی از سنگ‌های پرکامبرین دیده نشده و حفاریهای نفتی نیز تاکنون به پیسنگ نرسیده است. با توجه به بررسی‌های ژئوفیزیکی، باور بر این است که پیسنگ پرکامبرین زاگرس ادامه شمال-شمال شرقی سپر عربی4 است که از شمال شرق آفریقا تا عربستان و حتی در زیر حوضه زاگرس ادامه دارد. پوشش رسوبی روی پیسنگ، با مجموعهای از سنگ نمک، انیدریت، سنگ آهک، دولومیت و سنگ‌های آذرین (مجموعه هرمز) آغاز می‌شود که تغییرات سنی آن از پرکامبرین پسین تا کامبرین میانی است و بخشی از آنها در قالب حدود 115 گنبدنمکی، از زمان ژوراسیک به بعد به سطح زمین رسیده‌اند (آقانباتی، 1385).
2-2-فعالیت ماگمایی زاگرس چین‌خورده
به جز سنگ‌های ماگمایی موجود در گنبدهای نمکی، هیچ گونه فعالیت آتشفشانی در پهنه زاگرس دیده نمی‌شود. در پایان پرکامبرین، به لحاظ فعال شدن گسل‌های ژرف، دیاپیرهای داغ بالای گوشته موجب تشکیل ماگمای بازالتی شده و پس از آن به علت ذوب بخشی پوسته قارهای، ماگمای اسیدی بوجود آمده است، بطوریکه هر دو نوع ماگما به هنگام تشکیل رسوب‌های تبخیری، آواری و کربناتی سری هرمز به درون حوضه رسوبی نفوذ کرده و به صورت گدازههای بازالتی و گاه بالشی و یا ریولیت و توف اسیدی سرد شدهاند. سبزهایی (1356) بر این باور است که ماگمای بازیک برآمده از گوشته بالایی، موجب ذوب بخشی از پوسته شده و ماگمای اسیدی را بوجود آورده است. از آنجا که رویدادهای پس از تشکیل، به ویژه دگرگونی ایستا و گرمایی موجب تغییراتی شده‌است، بنابراین شناسایی نوع ماگمای اولیه دشوار است. سنگ‌های بازیک یافت شده در گنبدهای نمکی کم و بیش از خانواده قلیایی هستند، تنها یک نمونه در دسته نیمه قلیایی (ساب آلکالین) جای گرفته‌است. سنگ‌های اسیدی به صورت توده‌های نفوذی عمیق (گرانیتها) یا سیلهای نیمه عمیق، گنبدهای ریولیتی و یا گدازههای سطحی هستند (آقانباتی، 1385).
2-3-توان اقتصادی زاگرس
وجود میدانهای عظیم نفت و گاز سبب شده‌است تا زاگرس یکی از نفت خیزترین حوضههای رسوبی جهان باشد. جدا از این میدانهای نفتی، بخشی از توان اقتصادی زاگرس از نوع انباشتههای فلزی و یا غیر فلزی است که عمدهترین آنها عبارتند از:
1- سرب و روی در سنگ‌های رسوبی پرمین-تریاس کوه سرمه واقع در جنوب فیروزآباد فارس.
2- فسفات در سازند پابده به سن پالئوژن که در مناطق وسیعی از لرستان، خوزستان، فارس و بوشهر گزارش شده‌است.
3- کرومیت و منگنز در افیولیتهای کرتاسه بالایی ناحیه نیریز.
4- سنگ آهن و خاک سرخ به ویژه در محور بندرعباس-سیرجان که به صورت توده‌های پگماتیتی در قالب مگنتیت، هماتیت و لیمونیت در حدفاصل سنگ‌های آهکی سازند آسماری تشکیل شده‌است.
5- مس در ناحیه هفت چشمه دوپلان.
6- آلومینیم در ردیفهای کرتاسه بالا به ویژه بین دو سازند سروک و ایلام. اگرچه عیار ممکن است تا 40% برسد، ولی بالا بودن سیلیس و ترکیب کانیشناختی ذخایر که از نوع دیاسپور است، فرآوری این انباشتهها را غیر اقتصادی می‌کند.
7- سلستیت در رسوبات میوسن مانند کانسار لیکک در شمال غرب بهبهان که بر روی سنگ آهکهای آسماری است. گاهی نیز در انباشتههای تبخیری سازند گچساران لایه‌هایی از سولفات استرانسیوم گزارش شده‌است.
8- آزبست در گنبدهای نمکی حاجیآباد که از نوع آمفیبول قلیایی (منگنز و ریبکیت) غیراقتصادی است.
9- خاک نسوز در ردیفهای پرمو-تریاس دوپلان. جدا از موارد گفته شده، در گنبدهای نمکی مجموعه هرمز انباشتههایی از خاک سرخ، سنگ نمک، اورانیوم و پتاس سنگی وجود دارد. در گنبدنمکی پل (پهل) ذخیره پتاس سنگی برآورد شده حدود 4 میلیون تن است که عیار آن گاهی تا حدود 90% کلرور پتاسیم میرسد (آقانباتی، 1385).
2-4-سازند هرمز
اولین مرحله شکلگیری دیاپیرهای نمکی، تشکیل حوضههای رسوبی بعد از فرایند کافتش5 و راه یافتن آب اقیانوس به آن می‌باشد. در چنین حوضه‌های نسبتا کم عمقی که چرخه آب آنها محدود است، تبخیر آب موجب تراکم و اشباع نمک و در نهایت ته نشینی و رسوب نمک می‌گردد. بنابر این نمک در قاعده یک مقطع از رسوبات دریایی قرار می‌گیرد (تویست و مور6، 1992)؛ درست همانند نمکهای سری هرمز که در قاعده رسوبات چگالتر کامبرین زیرین قرار گرفته‌است (قنبریان، 1386).
در جنوب شرقی زاگرس، به ویژه در حدفاصل میان گسل کازرون در غرب و گسل میناب در شرق (حوضه فارس)، سنگ‌های پرکامبرین پسین رخساره کولابی-تبخیری دارند که نخستین بار توسط تاورنیه (1642) مطالعه شده‌است. بر اساس شواهد موجود به نظر میرسدکه در پی فازهای کششی رخداد کوهزایی کاتانگایی در نیمه جنوب شرقی زاگرس، حوضه‌های تبخیری تشکیل شده و رسوبات کولابی به همراه روانههای آذرین مربوط به فاز گرانیتزایی کاتانگایی در آن انباشته شده‌است. گروه نمکدان (بوسک، 1919) و گروه خمیر (ریچاردسون، 1926)، نامهای قدیمی این مجموعه است. در حال حاضر رسوب‌های تبخیری و سنگ‌های ماگمایی این حوضه به صورت حدود 115 گنبدنمکی برونزد دارند. جزیره هرمز یکی از این گنبدهای نمکی است و به همین دلیل به این واحد سنگ چینهای «سری هرمز» نام داده شده‌است. سري هرمز در حوضه‎هاي بسيار كم عمق ولي در ارتباط با درياهاي

این نوشته در No category ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید